Posiedzenie Komitetu NoKSiM PAN i spotkanie autorskie wokół książki: „Zielona biblioteka. Studium analityczno-syntetyczne. O działalności bibliotek w obliczu kryzysu środowiska” dr hab. Małgorzaty Fedorowicz-Kruszewskiej, prof. UMK w Toruniu

Podczas posiedzenia Komitetu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN 23 lutego 2026 r. prof. UMK, dr hab. Małgorzata Fedorowicz-Kruszewska z Instytutu Badań Informacji i Komunikacji UMK w Toruniu, zaprezentowała autorski model funkcjonalny zielonej biblioteki (green library), stanowiący główny rezultat badań przedstawionych w książce Zielona biblioteka. Studium analityczno-syntetyczne. O działalności bibliotek w obliczu kryzysu środowiska.

Autorka ukazała zieloną bibliotekę jako instytucję systemowo zintegrowaną z ideą zrównoważonego rozwoju, a nie jedynie realizującą pojedyncze inicjatywy ekologiczne. Model ma charakter wielowymiarowy i obejmuje wszystkie obszary funkcjonowania biblioteki – od strategii zarządzania po relacje ze społecznością lokalną. W wymiarze strategicznym podkreślono konieczność opracowania i wdrażania spójnej strategii środowiskowej, osadzonej w dokumentach instytucji i powiązanej z celami zrównoważonego rozwoju. Zielona biblioteka działa planowo, monitorując i ewaluując realizację przyjętych celów.

Istotnym elementem modelu jest zarządzanie zasobami i infrastrukturą – projektowanie i modernizacja budynków w duchu efektywności energetycznej, racjonalne gospodarowanie mediami, ograniczanie zużycia materiałów oraz odpowiedzialne zarządzanie zbiorami. Biblioteka staje się przestrzenią codziennej praktyki ekologicznej dla pracowników i użytkowników. Kluczowy komponent stanowi kapitał ludzki – kompetencje i świadomość pracowników. Zielona biblioteka wymaga kadry przygotowanej do wdrażania działań prośrodowiskowych, animowania inicjatyw edukacyjnych i budowania partnerstw lokalnych. Transformacja ekologiczna instytucji ma charakter kulturowy i wiąże się ze zmianą postaw organizacyjnych. Szczególną rolę pełnią programy i usługi biblioteczne o funkcji edukacyjnej i formacyjnej. Zielona biblioteka staje się miejscem edukacji klimatycznej, promocji odpowiedzialnej konsumpcji, ochrony bioróżnorodności i budowania świadomości ekologicznej różnych grup odbiorców. Obejmuje to warsztaty, projekty społeczne, współpracę z organizacjami pozarządowymi oraz inicjatywy angażujące społeczność lokalną. Model zakłada także współpracę z samorządami, instytucjami edukacyjnymi, organizacjami społecznymi i sektorem prywatnym. Biblioteka funkcjonuje jako element lokalnego ekosystemu instytucjonalnego wspierającego działania na rzecz klimatu i środowiska. Ważnym elementem ujęcia jest system monitorowania i oceny działań środowiskowych, obejmujący mierzalne wskaźniki, raportowanie oraz włączanie celów środowiskowych do ogólnej strategii rozwoju. Połączenie planowania, wdrażania i ewaluacji stanowi warunek rzeczywistej transformacji ekologicznej biblioteki.

—————————-

W dyskusji podkreślano uniwersalny charakter koncepcji, możliwej do adaptacji przez biblioteki publiczne, akademickie i szkolne – niezależnie od ich wielkości i zasobów. Zwrócono uwagę, że model redefiniuje społeczną rolę biblioteki, sytuując ją jako aktywnego uczestnika działań na rzecz klimatu oraz przestrzeń budowania odpowiedzialności i solidarności międzypokoleniowej.

Prezentacja spotkała się z dużym zainteresowaniem członków i ekspertów Komitetu (w spotkaniu uczestniczyło 42 osoby), którzy wskazywali na pionierski charakter badań, ich aktualność oraz aplikacyjny potencjał modelu w kontekście współczesnych wyzwań środowiskowych i rosnącej potrzeby instytucjonalnego zaangażowania w działania proklimatyczne.

Książka ukaże się w 2026 roku nakładem Wydawnictwa Naukowego UMK w Toruniu.